Dievel.be

Ik had de woensdagnamiddag in Antwerpen gepasseerd met de reportageploeg van RTV, de televisie van de Kempen en van Mechelen.Op de plaatsen waarover ik in mijn vorige blog sprak.In de Houtemstraat was Katrien Lodewijckx van het boekenmagazine 'Bladwijzer' niet geïnteresseerd.Al die moeite voor niks ! Het bleef droog tot we bij de fraaie grafsteen van Albert Tytgadt en zijn Liza stonden op het kerkhof van Berchem, in de schaduw van het Middelheimziekenhuis waar Albert op de 20ste mei van vorig...

lees meer...

De Houtemstraat, alstublieftIk wandelde vanmiddag nog eens door de Antwerpse wijk waar Albert Tytgadt het gros van zijn leven heeft doorgebracht.Ik zocht plekken waarover ik zou kunnen vertellen in de boekenprogramma's van RTV en ATV.Het huis waar Albert tot begin mei 2009 woonde, is verkocht. Er waren Polen aan het klussen.Ze wilden niet gefotografeerd worden. Dat deed ik namelijk ook, huizen en straten fotograferen. Herinneringen vastleggen.Ik stapte binnen in café Wilson, vlakbij het...

lees meer...

Een cadeau van Arthur HarelAls u de totstandkoming van het boek Het leven van Albert een beetje gevolgd hebt, weet u dat van de tien Joodse mensen die bij de familie Tytgadt ondergedoken zaten, er maar 2 de holocaust overleefd hebben: Sylvain Haber en Arthur Harel.Via een (de?) dochter van Sylvain Haber - Marie-Françoise- ben ik in contact gekomen met Arthur Harel in Israël.Ik mailde hem de hoofdstukken door waarin zijn naam voorkwam, om te zien of alles klopte.Ik heb een paar keer...

lees meer...

31. Een kamer om in te stervenDonderdag 14 mei. De schrijver heeft Albert twee dagen niet kunnen bereiken via de telefoon en maakt zich wat zorgen. In zijn kamer op de zesde verdieping blijken twee nieuwe bejaarde patiënten te liggen. Een aangesproken verpleegster weet te vertellen dat Albert in de loop van de middag verhuisd is naar de palliatieve afdeling, twee verdiepingen lager. Kamernummer onbekend.De afdeling waar mensen komen om te sterven is een oase van rust. Er staan bloemen, het...

lees meer...

30. Middelheim revisitedDe maand mei is in aantocht. Onderweg met de trein van Brussel naar Mechelen mist de schrijver een telefonische oproep. Van Albert. Op de voicemail staat een verwarde boodschap: iets over het Elisabethgasthuis en dat ze verkeerd waren. Op perron zeven in Mechelen belt de schrijver met het Elisabethgasthuis, maar daar kennen ze geen Albert Tytgadt. Zijn gsm staat af. Bij de derde of vierde poging op de vaste telefoon treft de schrijver Jenny ten huize van Albert. Hij blijkt...

lees meer...

29. Slecht nieuws ‘Louis, ik ben terug thuis. Ge komt toch zaterdag? Ik heb veel nagedacht, ik heb veel te vertellen!’ Albert is aan de telefoon. Het is woensdag 18 februari. Natuurlijk zal de schrijver present zijn.Hij is vroeger dan verwacht op de afspraak en treft Jenny aan. De handdruk van de schrijver is te stevig. Met een kreetje van pijn trekt ze haar hand terug. Antwerpse vrouwen beginnen vanaf een zekere leeftijd allemaal op elkaar te lijken. Ze laten zich blonderen en ze...

lees meer...

28. In het ziekenhuisDe zaterdagen volgen elkaar op. Het gaat vooruit. Het welgevulde leven van Albert passeert min of meer chronologisch de revue. We zijn al over halfweg. Maar in de eerste week van februari 2009 komt het eerste alarmsignaal. ‘Louis, ik lig in het gasthuis van Middelheim.’ Albert heeft een trombose in zijn linkerbeen. ‘Het is niet erg. Ik voel mij goed. Ik denk dat ik tegen het eind van de week naar huis mag.’Maar de dokters willen Albert Tytgadt niet...

lees meer...

27. Een ontmoeting op de BoekenbeursBegin november 2008 hoort Albert Tytgadt op de radio reclame maken voor de Antwerpse Boekenbeurs. Hij ligt de laatste maanden ’s nachts vaak wakker, vaker dan hem lief is, en dan denkt hij over wat hij allemaal heeft meegemaakt in zijn leven; dan tobt hij over de vraag of zijn leven de moeite is geweest; dan bekruipt hem de vrees dat met zijn dood – want sterven moeten we allemaal - alle herinneringen aan zijn oorlogsjaren verloren zullen gaan. Want...

lees meer...

26. Onder oude makkersEen verhaal dat altijd terugkomt bij Albert. Op 11 november, dag van de Wapenstilstand, is er een plechtigheid in het Antwerpse stadspark, met een fanfare, een tribune vol genodigden, militaire eer. Albert komt er voorbij gereden op zijn koersfiets, wil een kijkje gaan nemen. Hij wordt tegengehouden door een jonge politieman. ‘Het is hier alleen voor genodigden, mijnheer.’ Diep, diep zit de frustratie van Albert. Want op de tribune zitten volgens hem vooral mensen...

lees meer...

25. ‘Een reddende engel’En opnieuw zit Albert in de Wilson, met de maat die geprobeerd heeft om hem opnieuw onder de mensen te brengen. Er passeert een pront vrouwmens in een kort rokje. ‘Kijk, zegt mijn maat, die dame ken ik al heel mijn leven. Dat is er een met karakter. Zal ik haar eens binnenroepen?’ Aldus geschiedt. De dame in kwestie heet Jenny. Ze is vooraan in de zeventig. Er wordt gebabbeld over koetjes en kalfjes. ‘Ik keek naar haar billen. Ik dacht bij...

lees meer...

24. Als Lisa sterft…Het ondenkbare gebeurt: Lisa krijgt een beroerte. Zij die nooit ziek is geweest. Zij die nog de grand écart deed toen ze al 80 was. Zij van wie de huisdokter vroeg of ze soms in een circus was grootgebracht. Zij die altijd lachte , die niet zonder lachen kon en altijd goed gezind was. Net zij valt bewusteloos na een hersenbloeding. ‘Lisa heeft twee en een halve maand in het gasthuis gelegen, ze kon niet meer spreken, ze lag daar maar. Al die tijd heb ik...

lees meer...

23. Leven als god in FrankrijkHet is 1976. Een kleine twee jaar eerder heeft de socialist Freddy Willockx de pensioenregeling voor zelfstandigen aanzienlijk verbeterd. Albert Tytgadt ‘trekt’ niet veel pensioen, maar hij heeft een gevuld spaarvarken en een invalidenpensioen. De beenhouwerij in de Guldenvliesstraat wordt verkocht, ik heb u dat op het eind van hoofdstuk 18 uit de doeken gedaan. Albert en Lisa verhuizen naar de woning in de Gitschotellei, aan de Groenenhoek in Berchem....

lees meer...

22. Sylvain Haber en Arthur HarelDe ouders van Albert Tytgadt zijn overleden, en toch zullen ze ook in dit hoofdstuk nog een rol spelen, een heldenrol zelfs. Alle verhalen lopen door elkaar, laten zich niet in een chronologie opsluiten, wilt u daar begrip voor opbrengen? Natuurlijk wilt u dat.Het was ergens in 1943. Bij Camille en Diane Tytgadt, op de tweede verdieping van de Houtemstraat, zitten tien Joden verstopt. Eerst waren het er elf. Maar Camille en Diane hadden een onderduikadres gevonden...

lees meer...

21. Camille en DianeWeet u het nog? Camille Tytgadt, de vader van Albert, wordt tijdens de oorlog opgepakt omdat hij in zijn huis tien Joden verborgen houdt. Camille vliegt via wat omwegen naar een kamp nabij Berlijn. En wordt na enkele maanden vrijgelaten. Maak zoiets mee. Misschien heeft er iemand een goed woord voor hem gedaan bij de Duitsers, wie zal het zeggen? Zo mager als een lat staat hij op een avond voor de deur in Berchem. Camille en zijn vrouw Diane ‘pakken’ een grote...

lees meer...

20. Verslaafd aan de koers Kort na de oorlog volgen Albert Tytgadt en Lisa per motorfiets de ronde van België en andere wielerwedstrijden, dat weet u al. De slagerij staat nog op een laag pitje, ze hebben nog hopen vrije tijd. Maar ook wanneer er een kind komt en de slagerij zes dagen per week open is, blijft Albert behekst door de koers. Behekst, verslaafd, het zijn zware woorden, maar veel schelendoet het toch niet. Albert staat ‘smorgens extra vroeg op, maakt alles klaar in de beenhouwerij,...

lees meer...

19. De witte van BerchemJulien Tytgadt, zoon van Liza en Albert, is geen gewoon kind. Dat zullen wel meer ouders over hun zoon of dochter zeggen wanneer het kind blijk geeft van hoogbegaafdheid of muzikaliteit, maar de talenten van de kleine Julien liggen elders: hij is een geweldige deugniet. ‘Hij had de aard naar zijn grootvader Camille. Die trok zich ook nergens iets van aan, die trok altijd zijn plan, die nam het leven niet serieus.’Nog voor hij drie jaar is kan hij met de fiets...

lees meer...

18. Een beenhouwer met een neus voor zakenHet is 1955 geworden. De beenhouwerij in de Leescorfstraat draait maar draait niet goed genoeg. Er is te veel concurrentie, op elke hoek is wel een beenhouwer. Er wordt minder gekocht. De klanten steken zich liever in de schuld om een automobiel te kopen en besparen op het vlees. ‘Ik had er genoeg van om voor twaalf cens en half te werken.’Albert kijkt uit of hij zich niet kan verbeteren. Hij wil weg uit zijn wijk in Berchem, hij wil dichter...

lees meer...

17. Wennen aan een leven zonder oorlogZonder veel woorden vatten Lisa en Albert een nieuw leven aan. Een leven zonder oorlog, een leven als man en vrouw. Over de Engelse soldaat van Lisa wordt geen woord meer gezegd. Buiten, op straat, worden rekeningen vereffend. Mannen die van de oorlog geprofiteerd hebben, zijn van de ene dag op de andere helden van de Witte Brigade. Maar vrouwen die ‘met de Duits’ hadden gelopen, worden kaalgeschoren, publiek beschimpt en bespuwd door de ‘goede...

lees meer...

16 . Terug naar huisReizigers zonder bagage zijn ze, Albert en Jacques en honderden anderen die door het Rode Kruis in Krakau worden geregistreerd en op een trein worden gezet. Waar naartoe, dat komen ze niet te weten. Vijf dagen duurt de treinreis. Het is lente, 1945. Albert herinnert zich weinig van de rit doorheen het door oorlog geteisterde landschap van de Sovjet-Unie. Ze komen aan in een havenstad. Van Odessa, parel van de Zwarte Zee, heeft hij nog nooit gehoord. Dat hij en zijn makkers...

lees meer...

15. De trein der traagheid Albert Tytgadt trekt zijn charette voort over een assepiste, in oostelijke richting.Het slagveld is nog lauwwarm. Naast de weg liggen honderden uitgebrande vrachtwagens, tanks, ontplofte stukken geschut. De lijken zijn al geborgen. Niets staat er nog overeind. Niets. Geen huis, geen boom, geen paal, geen struik. Nergens liggen nog meer dan twee stenen op elkaar.Het landschap is zwartgeblakerd.Albert kruist een eenzame Rus op een paardje. De soldaat houdt hem staande,...

lees meer...

14. Schiet mij maar doodOp de lange duur is niemand opgewassen tegen de ontberingen, de dwangarbeid, de honger, de afstomping. Ook de sterke, jonge beenhouwer Albert Tytgadt niet. Zijn baard groeit al lang niet meer, zijn tanden vallen uit. Begin 1945 weegt hij nog amper 35 kilo. Hij kan niet meer, hij is op. Op een dag stapt hij naar de Duitse bewaker. ‘Bitte wollen Sie mich erschiessen?’ vraagt hij. De Duitser wordt kwaad. Wat is dat voor een brutale vraag. ‘Geb deine Schaufel!’...

lees meer...

13. Vernichtung durch ArbeitHet kamp van Blechhammer is een onderafdeling van Auschwitz. Er werken duizenden Joodse dwangarbeiders aan de bouw van een petrochemische fabriek. Er zijn zoutmijnen. Er wordt een kanaal aangelegd. De filosofie van het kamp is eenvoudig in al haar gruwel. De gevangenen werken tot ze er dood bij neervallen. Wie niet meer tot werken in staat is, wordt afgevoerd en omgebracht. Uit Blechhammer kan, in theorie en in de praktijk, niemand terugkeren. ‘Vernichtung durch...

lees meer...

Gross StrelitzGross Strelitz is geen concentratiekamp maar een enorme bakstenen gevangenis. De deuren van de cellen staan open. Iedere gevangene krijgt zowaar een eigen cel. De eerste cel in de eerste gang is voor Albert Tytgadt. ‘Het was de gelukkigste dag van mijn leven. Ik zat daar in die cel, in mijn eigen kleren. En ineens vind ik ergens in de voering een fotootje van mijn vrouw. Ge zijt niks meer, ge hebt niks meer. En dan vindt ge die foto. Ge kunt u niet voorstellen hoe gelukkig...

lees meer...

11. Nacht und Nebel ‘Aussteigen!’ De gevangenen worden de vrachtwagens uitgevloekt. Een plein. Twaalf barakken. Sneeuw. Bittere kou. Donkerte.‘Ausziehen!’ Iedereen moet zich buiten uitkleden. Helemaal. Dan in de rij gaan staan om kaal te worden geschoren met een vuile tondeuse. Alles moet eraf, ook het schaamhaar. ‘Zoals ze schapen scheren.’ Iedereen krijgt een kampplunje. Albert Tytgadt en zijn makkers worden beschouwd als gevangenen van gemeen recht, als dieven...

lees meer...

10. Op transport in DuitslandEssen, in het Ruhrgebied, dat is kolen en staal, dat is oorlogsindustrie, dat is een vast doelwit voor de Engelse en Amerikaanse luchtmacht. De stad en al wat er rond ligt wordt nagenoeg iedere nacht gebombardeerd. Essen ligt op de duur zowat plat. Ook de gevangenis waar Albert Tytgadt en zijn onfortuinlijke maats zitten opgesloten, deelt in de brokken. ‘Ge kunt u dat niet voorstellen. Ge zit opgesloten in een cel, alleen. Ge zijt doodsbang. Ge kunt niets doen,...

lees meer...

9.Albert Tytgadt wordt opgepaktHet moet ergens in september van 1943 geweest zijn, maar de precieze datum is Albert Tytgadt vergeten. Het is zaterdag, er staat een lange rij mensen met rantsoenbonnen voor 25 gram vlees voor de slagerij van Albert. Drie vrouwen slaan de rij over en spreken Albert aan. Ze wenen.‘Mijnheer, onze mannen gaan gefusilleerd worden. We mogen ze nog één keer iets te eten brengen.’Albert informeert naar de namen van de mannen. Hij wordt er stil...

lees meer...

8. Lid van de weerstand (maar niet fanatiek)Redelijk snel wordt het voor iedereen (behalve voor de collaborateurs) duidelijk dat de sympathieke vliegeniers uitzonderingen zijn en dat de Duitse bezetter hier een harde, rauwe dictatuur oplegt. Er is van alles te kort, er zijn opeisingen, er is de verplichte tewerkstelling, er zijn de razzia’s. Joden en andersdenkenden worden opgepakt en naar Duitsland gevoerd. Op een decemberavond in 1941 komt broer Julien langs in de slagerij van Albert...

lees meer...

7. Krijgsgevangen, maar niet voor lang Albert verschuilt zich daar in de Leiestreek in een bos achter een boom. Hij is kapot van al dat marcheren en valt zowaar in slaap terwijl de kogels over en weer fluiten. Als hij wakker wordt is het stil geworden en blijkt iedereen te zijn vertrokken. Maak zoiets mee. Albert krabt zich in het haar. Wat nu? Naar huis, denkt hij, dat zal misschien het beste zijn. Hij vindt een prachtige motor met zijspan, het ideale vervoermiddel om naar Antwerpen te rijden....

lees meer...

6. Gemobiliseerd en in oorlogDe winter van 1939 is al goed begonnen wanneer de compagnie van Albert Tytgadt aan het Albertkanaal in Olen gaat postvatten. Het vriest stenen dik. Op het kanaal ligt een halve meter ijs. In het holst van de nacht komen ze in Olen aan; het verzamelpunt is het café waar de fameuze pot met de drie oren bewaard wordt. De Negende Compagnie van Albert is de enige die zich aan de overkant van het kanaal moet ingraven, als vooruitgeschoven post. De boer bij wie...

lees meer...

5. Een eigen zaakTerwijl hij nog soldaat is, leert Albert Tytgadtin het Rubens Palace in de Antwerpse Carnotstraat Elisabeth kennen.Albert gaat zelden uit. Soms rijdt hij met de tram naar de stad , bedenkt zich en maakt rechtsomkeert. Uitgaan is slecht voor een sportman. Maar ja, door thuis te blijven gaat hij niet van de straat raken…In de Rubens Palace komen de meisjes dansen die ‘dienen’ bij rijke stadsmensen. Ze hebben alleen zondagmiddag vrij, van twee tot zes. Elisabeth...

lees meer...

4. Soldaat milicienWaarom werkt Albert Tytgadt twee winters lang als beenhouwergast voor de ondankbare slager Dedrie? Want wat leert hij daar, behalve de vloer en de machines kuisen? Niets. Hij houdt vol omdat de job hem de vermelding ‘beenhouwer’ oplevert op zijn eenzelvigheidskaart. Iets wat bijzonder goed van pas komt wanneer hij in 1937 door het vaderland wordt opgeroepen om zijn legerdienst te vervullen. Dank zij de voorspraak van zijn vader – we leven in België nietwaar?...

lees meer...

3. CoureurDe moeder van Albert, Diane Janssen, heeft bepaald geen zitvlees. Terwijl zijn vader in het leger zijn luizenleventje leidt, gaat zij echt uit werken.Ze is onder meer conciërge bij de Bank van de Congo/ La Banque du Congo Belge op de Frankrijklei in Antwerpen. Er zat daar een Duitse scheper in de hof, om te waken. Die is een keer gaan lopen toen de bliksem insloeg en ze hebben het beest in Herentals teruggevonden. Ze is telefoniste bij een baron, een stinkend rijke mens dietussen...

lees meer...

2. SaffraanbergDe pupillenschool van Saffraanberg, de kinderafdeling van het Belgische leger, is een sombere burcht. Het gebouw telt999 ramen, dat werd zo gezegd. Het militaire pensionaat moet een verschrikking geweest zijn voor de vrolijke knaap Albert Tytgadt, en niet voor hem alleen. Maar grootvaderswiliswet : Albert zou de militaire traditie binnen de familie in ere houden. Vijfhonderd kinderen, netjes verdeeld over Vlamingen Walen, worden er ‘bewaakt’ door oud-strijders van de...

lees meer...

1. LeopoldsburgWaar zullen we beginnen met het vertellen van het leven van Albert? Bij zijn geboorte, dat is het gemakkelijkste. Op zeventien juni 1917, in Leopoldsburg. Iedereen die ooit zijn legerdienst gedaan heeft, kent de naam van dat dorp in de Limburgse heide. Een dorp dat naam kreeg door het leger. In 1835, vijf luttele jaren na de Belgische onafhankelijkheid, richtte koning Leopold I daar een legerkamp op. Om ons grondgebied tegen de Hollanders te beschermen, lees ik in de geschiedenisboeken....

lees meer...